Wpływ heurystyk na powstawanie wypadków w pracy

Wypadki w miejscu pracy są często wynikiem błędnych decyzji i nieprawidłowych osądów, które wynikają z automatycznych procesów myślenia. Daniel Kahneman w swojej książce “Myślenie, szybkie i wolne” wyróżnia dwa systemy myślenia: System 1 (intuicyjny i szybki) oraz System 2 (wolny, logiczny i wymagający wysiłku). W kontekście bezpieczeństwa pracy często polegamy na Systemie 1, co może prowadzić do błędów poznawczych i w konsekwencji – wypadków. Jednym z kluczowych mechanizmów odpowiedzialnych za te błędy są heurystyki.

Czym są heurystyki?

Heurystyki to uproszczone reguły myślenia, które pozwalają nam szybko podejmować decyzje, często bez dogłębnej analizy sytuacji. Choć są one przydatne w codziennym życiu, mogą prowadzić do błędów poznawczych, które wpływają na nasze bezpieczeństwo. Poniżej kilka głównych heurystyk oraz ich wpływ na powstawanie wypadków.

Najczęstsze heurystyki prowadzone do wypadków w pracy

1. Heurystyka dostępności

To skłonność do oceniania prawdopodobieństwa zdarzenia na podstawie tego, jak łatwo możemy sobie przypomnieć podobne przypadki. W miejscu pracy może to prowadzić do bagatelizowania zagrożeń.

🔹 Przykład: Pracownik nie zakłada kasku ochronnego na placu budowy, bo nigdy nie widział, żeby ktoś doznał urazu głowy. W rzeczywistości zagrożenie nadal istnieje, ale nie jest łatwo dostępne w jego pamięci.

2. Heurystyka reprezentatywności

To błędne założenie, że jeśli jakaś sytuacja przypomina inne znane nam przypadki, to musi mieć te same konsekwencje.

🔹 Przykład: Pracownik widzi, że kolega z pracy od lat ignoruje procedury bezpieczeństwa i nigdy nie miał wypadku. Zakłada więc, że on również może lekceważyć zasady bez konsekwencji, co może doprowadzić do poważnego wypadku.

3. Efekt pewności wstecznej („Wiedziałem, że tak będzie”)

Po fakcie ludzie mają tendencję do uważania, że wynik był oczywisty i przewidywalny. Może to prowadzić do ignorowania konieczności analizy ryzyka.

🔹 Przykład: Po wypadku pracownicy twierdzą, że „to było do przewidzenia”, ale przed zdarzeniem nikt nie podjął działań zapobiegawczych. To może prowadzić do braku refleksji i powtarzania błędów.

4. Efekt zakotwiczenia

Ludzie często polegają na pierwszej informacji, jaką otrzymali, nawet jeśli jest ona błędna. W pracy może to skutkować niewłaściwymi decyzjami.

🔹 Przykład: Pracownik dowiaduje się, że nowa maszyna jest „bezpieczna” i nie analizuje dalszych zagrożeń, choć mogłyby istnieć inne ryzyka, których nie zauważył.

Jak zminimalizować wpływ heurystyk na wypadki w pracy?

✅ Zwiększenie świadomości – Szkolenia na temat błędów poznawczych i inteligencji emocjonalnej mogą pomóc pracownikom rozpoznawać sytuacje, w których ich myślenie jest zniekształcone.
✅ Feedback i analiza przypadków – Po każdej sytuacji niebezpiecznej warto przeprowadzić szczegółową analizę, ze wskazanie heurystyk które mogły przyczynić się do zdarzenia.

Pomimo tego że, heurystyki są nieodłącznym elementem naszego myślenia i często pomagają w szybkim podejmowaniu decyzji. Jednak w kontekście bezpieczeństwa pracy mogą prowadzić do błędów, które zwiększają ryzyko wypadków. Świadome przeciwdziałanie tym błędom poprzez szkolenia, świadomy rozwój pracowników w obszarze może znacząco zmniejszyć liczbę zagrożeń.

Czy Twoja firma podejmuje działania, aby minimalizować błędy poznawcze w miejscu pracy? 🤔

Konferencja BHP – Katowice 2025